‘Musharakah’ is een Arabische woord dat letterlijk “delen” betekent. In de context van het bedrijfsleven betekent het dat alle partners in een gezamenlijke onderneming de winst en/of verlies met elkaar delen. Het is een ideaal alternatief voor de moderne kapitalistische economie waarin we de dag van vandaag leven. Aangezien de islam rente heeft verboden, kan dit niet worden gebruikt voor het verstrekken van financiële middelen van welke aard dan ook. Daarom kan Musharakah een interessante rol spelen in de hedendaagse economie.

De rente wordt vooraf bepaald met een daarbij behorend rendement dat wordt voorgeschoten door de financier. Ongeacht het resultaat zal de behaalde winst of het verlies altijd in handen liggen bij de gefinancierde. In Musharakah wordt het resultaat verdeeld tussen de geldschieter en de ontvanger van het geld. De financier in een rentedragende lening kan en wil ook geen verlies lijden, terwijl de financier in Musharakah kan en bereid is om verlies te lijden. De islam verbiedt rentedragende leningen, omdat het resulteert in een onrechtvaardig systeem. Hetzij aan de schuldeiser of aan de schuldenaar. Indien de schuldenaar schade lijdt, is het onrechtvaardig aan de kant van de schuldeiser om een vast rendement te eisen; en als de schuldenaar een zeer hoog percentage van de winst verdient, is het onterecht tegenover de schuldeiser om hem slechts een klein deel van de winst en de rest van de schuldenaar te geven.

In het moderne economische systeem zijn het de banken die via spaarders geld voorschieten in de vorm van leningen aan bedrijven of handelaren. Als bedrijven met slechts 10 miljoen van hun eigen vermogen in een winstgevend project stoppen en 90 miljoen lenen van de bank, betekent dat 90 procent winstgevend is gemaakt door het geld van spaarders. Dit terwijl slechts 10% door eigen kapitaal gemaakt is. Als dit project enorme winsten maakt, gaat slechts een klein deel – dat wil zeggen 14of 10 procent via de bank naar de spaarders toe. De rest gaat naar bedrijven of handelaren, die niet meer dan 10 procent bijdragen aan het project.
Zelfs deze kleine hoeveelheid van 14 of 15 procent zal uiteindelijk toch weer terecht komen bij bedrijven, omdat ze worden opgenomen in het kostenplaatje van het bedrijf. Het nettoresultaat is dat de winst van de onderneming is verdiend door de personen van wie het eigen vermogen niet meer dan 10 procent van de totale investering bedraagt. De mensen die 90 procent van de investering hebben gedaan, krijgen daarentegen vaak niet meer dan de vaste rente. In een extreme situatie wanneer bedrijven gebruik maken van hun insolventierecht, is hun eigen verlies niet meer dan 10 procent. De rest van de 90 procent wordt volledig gedragen door de bank, en in sommige gevallen, door de spaarders zelf. Dit is een van de belangrijkste oorzaken van onevenwichtigheden in het systeem.

De islam heeft een duidelijk statement jegens de financier. Volgens islamitische principes moet een financier vooraf bepalen of hij een lening aan de debiteur op humanitaire gronden keert of dat hij liever wenst te geven om de winst met elkaar te delen .

Het concept van Musharakah

Het volgende hoofdstuk bevat de basisprincipes van Musharakah en de wijze waarop zij in het kader van het moderne bedrijfsleven en de handel kunnen worden uitgevoerd. Deze discussie is gericht op de invoering van Musharakah als een moderne wijze van financiering zonder schending van haar fundamentele principes in welke vorm dan ook. Musharakah is ingevoerd aan de hand van de boeken over islamitische jurisprudentie en fundamentele problemen die voor kunnen komen bij de uitvoering van Musharakah in een hedendaagse situatie. Het is te hopen dat deze korte bespreking nieuwe perspectieven zal bieden voor het denken van islamitische juristen en economen kan helpen bij het implementeren van een ware islamitische economie.

‘Musharakah’ is een term die vaak in het kader van de islamitisch financiering wordt gebruikt. In de Islamitische jurisprudentie wordt de term “shirkah” gebruikt. “Shirkah” betekent “delen”. In de terminologie van de islamitische Fiqh is verdeeldheid over twee interpreaties te vinden, namelijk;

  1. Shirkat-ul-Melk: Het betekent gezamenlijke eigendom van twee of meer personen in een bepaalde onderneming. Dit treedt in werking wanneer beide partners gezamenlijk een beslissing nemen tot aanschaf van een bepaalde zaak. Beiden zijn dus eigendom van het aangeschafte materiaal.
  2. Shirkat-ul-‘Aqd: Dit is het tweede type Shirkah die staat voor een samenwerkingsverband dat tot stand komt door een wederzijdse overeenkomst. Shirkat-ul-‘aqd is verder onderverdeeld in drie soorten:
    1. Shirkat-ul-Amwal waar alle partners investeren in bepaald kapitaal binnen een commerciële onderneming.
    2. Shirkat-ul-A’mal waar alle partners gezamenlijk ondernemen om een aantal diensten te verlenen voor hun klanten. De vergoeding die daaruit komt, wordt verdeeld onder hen volgens een overeengekomen ratio. Deze vorm van partnerschap wordt ook wel de Shirkat-ul-taqabbal of Shirkat-us-sana’i ‘of Shirkat-ul-abdan genoemd.
    3. Shirkat-ul-wujooh Hier doelen de partners niet op een investering. Het enige wat ze doen is het verkopen van de aankoop van goederen.

Al deze vormen van partnerschap worden genoemd onder de term ‘shirkah’ in de terminologie van de islamitische Fiqh. De term “Musharakah” wordt echter niet gevonden in de boeken van Fiqh. Deze term is onlangs geïntroduceerd door schrijvers die zich richten op islamitische vormen van financiering. Meestal beperkt men zich tot de term Shirkat-ul-Amwal.

De basisregels van Musharakah

  1. Consensus tussen twee partijen

Musharakah is een relatie die is vastgesteld door twee partijen middels een wederzijdse overeenkomst. Het is daarom vanzelfsprekend dat alle ingrediënten voor een geldig contract ook hier aanwezig dienen zijn. Zo moeten beide partijen overeenkomen, het contract moet worden gesloten op basis van vrije instemming van partijen zonder enige vorm van dwang, het contract moet vrij zijn van frauduleuze praktijken of een onjuiste voorstelling van zaken. Hieronder zullen verdere kernovereenkomsten van een contract worden besproken.

2. Distributie van winst


2.1 Percentage winst
Het percentage van de winst moet vooraf worden besproken en in het contract worden opgenomen. Indien een dergelijke overeenkomst niet is afgesproken, dan is het contract ongeldig volgens de Shariah.

2.2 Verdeling winst 
De verdeling van de winst per partner moet ook worden vastgesteld. De verdeling moet in verhouding met de winst zijn die behaalds is en niet met het geïnvesteerde kapitaal per partner.

Een vooraf gestelde forfaitair vergoeding tussen beide partners is niet geldig.

Dat is het geval als bijvoorbeeld twee partners bepalen dat een van de partners een vooraf afgesproken bedrag ontvangt. Het vooraf afspreken dat een van de partners een bepaald percentage ontvangt, is wel toegestaan.

Voorbeeld: Als partners A en B samen een partnerschap aangaan, en er is vooraf vastgesteld dat A 10.000 euro per maand ontvangt als aandeel in zijn investering en de rest gaat naar B, is dit ongeldig. Maar wanneer vooraf wordt afgesproken dat A 15% van zijn investeringen krijgt is dit wel geldig.

3. Verhouding van de winst


Naar de meningen van Imam Malik en Imam Shafi’i is een Musharakah alleen geldig wanneer elke partner een eerlijk aandeel krijgt van zijn investering. Dit houdt in dat het percentage dat een partner heeft geïnvesteerd gelijk moet zijn aan zijn winst. 40% investeren betekent 40% winst. Indien sprake is van een ongelijke winstverdeling, dan wordt het contract definitief nietig verklaard.

In tegenstelling tot de mening van Imam Ahmad kan en mag de winstverdeling afwijken van de investering die is gedaan door beide partners.

Imam Abu Hanifa’s mening ligt tussenbeide. Bij een evenredige investering en inspanning mag de winstverdeling afwijken op basis van een voorafgestemd contract. Wanneer echter blijkt dat een van de partners een slapende investeerder wordt, dan is de winstverdeling net zoveel als de investering die is gedaan door de slapende investeerder.

Delen van verlies

Wat betreft verlies zijn islamitische rechtsgeleerden het unaniem eens over het punt dat elke partner het verlies eerlijk zal verdelen volgens de verhouding van zijn investering. Een partner mag slechts het percentage lijden dat hij heeft geïnvesteerd. Heeft een partner 40 procent van het kapitaal geïnvesteerd, dan mag hij maar 40 procent van het verlies lijden. Van dit percentage mag niet worden afgeweken.

One thought on “Islamic Finance: Musharakah

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *